Dolce vita – co naprawdę znaczy słodkie życie

„Ach, la dolce vita!” – wzdycha turysta, rozkładając się na leżaku z kieliszkiem w dłoni, pewny, iż właśnie tak wygląda słodkie włoskie życie. I trochę się myli. Bo dolce vita to nie wieczne wakacje ani dekadencki luksus z reklamy perfum. To coś znacznie zwyklejszego, a przez to trudniejszego: sztuka cieszenia się tym, co jest, dokładnie w chwili, gdy się dzieje. Na dodatek fraza, którą pokochał cały świat, narodziła się z filmu, który tę „słodycz” bezlitośnie obnażał. Rozłóżmy więc dolce vita na czynniki pierwsze – dosłownie i w przenośni.

Co naprawdę znaczy „dolce vita”

Dosłownie to po prostu słodkie życie: dolce znaczy słodki, vita – życie. Ale gdyby chodziło tylko o słownik, nie byłoby tu o czym pisać. Sedno kryje się w tym, czego słowa nie mówią wprost. Dolce vita to nie stan konta ani liczba gwiazdek w hotelu – to sposób patrzenia na dzień. Sztuka wyłuskiwania przyjemności z rzeczy najzwyklejszych: z filiżanki dobrego espresso wypitej na stojąco przy barze, z niespiesznego obiadu, który trwa dwie godziny, ze słońca na twarzy i rozmowy, której nikt nie popędza.

Dlatego turystyczny obrazek – jacht, szampan, dolce vita jako synonim rozrzutności – mija się z prawdą. Prawdziwa dolce vita jest demokratyczna i tania. Stać na nią emeryta, który gra w karty w cieniu platanów, tak samo jak milionera. Bo nie chodzi o to, ile masz, tylko jak smakujesz to, co masz. To ta sama filozofia, która każe Włochom zamienić zwykły wtorkowy wieczór w małe święto: wyjść na aperitivo, przystanąć na plotki, popatrzeć, jak miasto się rozświetla. Życie jako rzecz do przeżycia, nie do odhaczenia.

Fellini, rok 1960 i film, który obnażył słodycz

Same włoskie słowa są stare jak łacina, ale całemu światu frazę podarował film. „La Dolce Vita” Federica Felliniego wszedł na ekrany 5 lutego 1960 roku i od razu stał się wydarzeniem. Zdobył Złotą Palmę w Cannes, a dwa lata później Oscara za kostiumy (w kategorii filmów czarno-białych), przy czterech nominacjach, w tym za reżyserię i scenariusz. Marcello Mastroianni gra w nim dziennikarza brukowca, który przez siedem rzymskich nocy krąży po salonach, przyjęciach i pustych romansach. To z tego filmu pochodzi najsłynniejsza kąpiel w historii kina: Anita Ekberg brodząca w sukni w Fontannie di Trevi. Angielszczyzna przyjęła frazę „dolce vita” około 1961 roku – prosto z afisza.

I tu największe nieporozumienie. Film wcale nie jest peanem na cześć beztroski – to gorzka, ironiczna diagnoza. Fellini pokazuje rzymską śmietankę z Via Veneto po to, żeby obnażyć jej pustkę, znudzenie i wewnętrzną martwotę. Słodycz jest tu przynętą, nie morałem. Przy okazji film urodził jeszcze jedno słowo, którego dziś używa cały świat: paparazzo. Tak nazywał się natrętny fotograf towarzyszący Marcellowi, a jego nazwisko stało się nazwą całej profesji. Skąd sam Fellini je wziął – to już zagadka. Scenarzysta Ennio Flaiano wskazywał na książkę podróżniczą George’a Gissinga z 1901 roku, gdzie pojawia się właściciel lokalu o nazwisku Coriolano Paparazzo. Sam reżyser wolał tłumaczyć, iż słowo brzmi jak brzęczący, kłujący owad.

Dolce vita a dolce far niente – nie mylić

Te dwie „słodkie” frazy lubią się mylić, a znaczą co innego. Dolce far niente to „słodkie nicnierobienie” – przyjemność bezczynności, odpoczynku bez wyrzutów sumienia. To pojedyncza chwila: leżenie w cieniu, gapienie się na morze, drzemka po obiedzie, o której nikt nie mówi „marnujesz czas”. La dolce vita jest pojęciem szerszym – to nie moment, ale cała postawa wobec życia, filozofia dobrego, niespiesznego bycia.

Łączy je jednak wspólny gen: sprzeciw wobec pośpiechu. Jedno i drugie wyrasta z przekonania, iż życie dzieje się teraz, a nie „kiedyś, gdy zdążę”. Stąd włoska zdolność, by z powszedniego dnia zrobić coś celebrowanego – riposo w upalne popołudnie, długi wspólny stół, kawa wypita na stojąco, ale do końca. Dolce far niente jest jak jeden akapit. Dolce vita to cała książka, pisana codziennie od nowa.

Cała dolce vita w jednym kadrze: espresso, aperitivo w złotym świetle i Vespa czekająca pod ścianą. Nie luksus – uważność na drobiazgi.

Jak żyć dolce vita naprawdę (nie tylko na wakacjach)

Dobra wiadomość: dolce vita nie jest miejscem na mapie, więc nie trzeba lecieć do Rzymu, żeby jej zaznać. Jest przenośna, bo tkwi w uważności. Usiądź do kawy zamiast pić ją w biegu z papierowego kubka. Zjedz kolację przy stole, nie przy laptopie. Wyjdź wieczorem na passeggiatę – powolny spacer bez celu, tylko po to, żeby popatrzeć na ludzi i poczuć, iż dzień się domyka. Odłóż telefon na godzinę. Słodycz życia bierze się z uwagi, którą mu poświęcasz, nie z pieniędzy, które na nie wydajesz.

Jest w tym jednak pewien paradoks, ten sam, na którym potknął się filmowy Marcello: im mocniej gonisz za dolce vita, tym szybciej ci się wymyka. Bo słodkiego życia się nie kupuje ani nie zdobywa – je się zauważa. Wystarczy zwolnić na tyle, by dostrzec, iż najlepszy moment dnia właśnie trwa, a ty akurat przy nim jesteś. Reszta to już tylko kwestia tego, żeby nie przespać go, patrząc w ekran.

Teraz, gdy wiesz, iż dolce vita mieszka w drobiazgach, łatwiej ją zauważyć. Zacznij od wieczornego rytuału: kieliszka aperitivo o zachodzie, a potem passeggiaty, czyli spaceru, który nigdzie nie prowadzi – i o to właśnie chodzi.

Ten wpis jest częścią naszego cyklu Włochy wyjaśnione – w którym tłumaczymy to, czego nie znajdziesz w przewodnikach.

Najczęstsze pytania