Dlaczego Rzeczpospolita upadła? Aleksandra Ciejek i Jacek Komuda o przyczynach upadku I Rzeczpospolitej podczas Welconomy Forum 2026 w Toruniu

pracodawcagodnyzaufania.pl 13 godzin temu

Historia bywa surowym nauczycielem, a niektóre lekcje bolą choćby po setkach lat.

Jak poinformowała Fundacja im. XBW Ignacego Krasickiego, już dziś, w środę 04.03.2026 r., o godzinie 19:00 odbędzie się wyjątkowa premiera na kanale YouTube Fundacji, zarejestrowaną podczas prestiżowego Welconomy Forum w Toruniu 2026, na którą Fundacja zaprasza. Aleksandra Ciejek poprowadzi rozmowę z Jackiem Komudą, której punktem wyjścia jest jego najnowsza książka „Upadek. Jak straciliśmy pierwszą Rzeczpospolitą”. To spotkanie to coś więcej niż analiza przeszłości – to prowokująca do myślenia debata o mechanizmach, które doprowadziły do końca polskiej państwowości i które, o dziwo, wciąż mogą wydawać się aktualne.

Polska upadła przede wszystkim dlatego, iż była reformowana w sposób sprzeczny z ówczesnymi warunkami społeczno-ekonomicznymi

Jacek Komuda w rozmowie z Aleksandrą Ciejek stawia niezwykle odważną tezę, przekonując, iż Polska upadła przede wszystkim dlatego, iż była reformowana w sposób sprzeczny z ówczesnymi warunkami społeczno-ekonomicznymi. Zamiast ewolucji opartej na twardych realiach tamtej epoki, próbowano narzucać rozwiązania, które nie miały najmniejszych szans na zaistnienie w ówczesnej tkance społecznej. Autor diagnozuje ten stan jako swoisty paraliż struktur państwowych, wynikający z braku kluczowych mechanizmów obronnych. Jako jedną z największych bolączek wymienia brak instytucji antykorupcyjnych oraz urzędów zdolnych do rozpoznawania i skutecznego blokowania wpływów obcej agentury, co czyniło kraj bezbronnym wobec sąsiednich mocarstw.

W trakcie debaty autor przywołuje postać Jana Kazimierza, który zamiast naprawiać skarb czy usprawniać obrady sejmowe, uparcie dążył do wprowadzenia elekcji vivente rege. Takie podejście, będące w istocie formą walki z własnym społeczeństwem, doprowadziło do tragicznego rozbicia kraju na zwalczające się obozy. Komuda przypomina również o „chamskich” i cynicznych próbach dzielenia Polaków przez rosyjskiego ambasadora Repnina. Mistrzowsko skłócał on grupy wyznaniowe, by Rosja mogła występować w roli gwaranta „złotej wolności”, co w rzeczywistości było gwoździem do trumny polskiej niezależności.

Autor szczegółowo analizuje mechanizm, w którym partykularne interesy jednostek systematycznie niszczyły wspólnotę

Skala historycznych patologii opisanych przez Komudę wciąż potrafi zszokować. Autor szczegółowo analizuje mechanizm, w którym partykularne interesy jednostek systematycznie niszczyły wspólnotę, czego ponurym symbolem stało się słynne weto Sicińskiego z 1652 roku. Co ciekawe, to tragiczne w skutkach zerwanie sejmu nie wynikało z wielkich idei politycznych, ale z lokalnych pretensji podatkowych. Ten mały kamień uruchomił jednak „efekt kuli śnieżnej”, który doprowadził do klęski pod Batochem i potopu szwedzkiego. Pisarz obala przy tym mit o odwiecznym istnieniu stronnictwa rosyjskiego w Polsce, udowadniając, iż stworzył je dopiero Piotr I w czasie wojny północnej, sprawnie kupując lojalność oddanych mu ludzi.

Rozmowa nie ucieka od tematów kontrowersyjnych, takich jak analiza finansów ówczesnej magnaterii. Żyjąc ponad stan i popadając w gigantyczne długi, elity stawały się niezwykle podatne na zagraniczną korupcję. Jacek Komuda surowo ocenia również postać Stanisława Augusta Poniatowskiego, uznając jego abdykację za akt zdrady narodowej, podyktowany strachem o własny komfort i luksusowe życie.

Pełny zapis wideo tej dyskusji zostanie udostępniony w środę o 19:00 na kanale YouTube Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego

To pozycja obowiązkowa dla wszystkich, kto chce zrozumieć, jakie cienie historii wciąż mogą rzucać się na współczesną Polskę – pisze na zakończenie Fundacja im. XBW Ignacego Krasickiego.