Czy to koniec zakazu handlu w niedziele? Sprawdź, jak zmienią się zakupy w Warszawie

Planowane zmiany legislacyjne oraz wybuch popularności sklepów autonomicznych prowadzą do faktycznego zniesienia ograniczeń w sprzedaży w siódmy dzień tygodnia. Właściciele sieci handlowych bezgłośnie wyprzedzają decyzje parlamentarzystów, wdrażając rozwiązania technologiczne pozwalające na robienie zakupów przez całą dobę. Przełom handlowy najszybciej odczuwają mieszkańcy stolicy, a na warszawskiej Woli oraz Mokotowie liczba całodobowych punktów bezobsługowych urosła o ponad 45 proc. w skali roku.

Fot. Warszawa w Pigułce

Projekt liberalizacji prawa trafia do Sejmu. Handlowcy wyprzedzają decyzje posłów

Ograniczenia w niedzielnej sprzedaży obowiązują w Polsce od ponad sześciu lat, jednak obecny układ sił politycznych oraz presja ze strony konsumentów doprowadziły do przełomu. W Laska Marszałkowskiej znalazł się poselski projekt ustawy zakładaący przywrócenie dwóch handlowych niedziel w miesiącu połączony z gwarancją podwójnego wynagrodzenia dla pracowników za pracę w te dni. Zanim jednak parlamentarzyści sfinalizują proces legislacyjny, rynek detaliczny sam znalazł sposób na pełną dostępność placówek przez siedem dni w tygodniu.

Podstawą prawną obowiązującego do tej pory reżimu handlowego jest ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektórych innych dniach (Dz.U. z 2023 r. poz. 158 z późn. zm.). Przepisy te wyraźnie zakazują powierzania pracy i wykonywania pracy w handlu przez zatrudnionych na etatach lub umowach cywilnoprawnych. Artykuł 6 wspomnianej ustawy przewiduje jednak ponad trzydzieści wyłączeń z zakazu. Najważniejszy wyłom polega na tym, iż zakaz nie dotyczy sytuacji, w której za ladą stoi sam właściciel placówki lub członkiwe jego najbliższej rodziny.

To właśnie ten zapis w połączeniu z automatyzacją sprawił, iż sieci handlowe masowo przekształcają swoje osiedlowe punkty w obiekty hybrydowe lub całkowicie autonomiczne. Klient wchodzi do wnętrza dzięki aplikacji mobilnej lub karty płatniczej, skanuje produkty przy kasetonach samoobsługowych i wychodzi bez jakiegokolwiek kontaktu z obsługą etatową. Ponieważ w obiekcie nie przebywa żaden pracownik w rozumieniu Kodeksu pracy, ustawowy zakaz handlu po prostu nie ma zastosowania. W efekcie sieci handlowe realizują sprzedaż przez 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę.

Ponad 280 autonomicznych placówek w Warszawie. Mokotów, Wola i Śródmieście liderami

Skala zjawiska najsilniej widoczna jest w stolicy, gdzie wysoki koszt czasu mieszkańców oraz specyficzny styl życia tworzą ogromny popyt na zakupy o każdej porze. Według szacunków stołecznych analityków handlu, na terenie Warszawy funkcjonuje już ponad 280 punktów sprzedażowych otwartych w każdą niedzielę. Liderem segmentu pozostaje sieć Żabka ze swoimi konceptami Nano, ale własne placówki automatyczne i bezobsługowe rozwijają też marki Carrefour Express, Auchan GO oraz liczne niezależne sieci franczyzowe.

Geografia niedzielnego handlu w stolicy skupia się wokół głównych węzłów przesiadkowych oraz nowych osiedli mieszkaniowych. Wyjątkowo gęstą sieć całodobowych punktów autonomicznych znajdziemy w dzielnicy Śródmieście, zwłaszcza w okolicach stacji metra Świętokrzyska, przy ul. Marszałkowskiej oraz na Nowym Świecie. Równie intensywnie rynek rozwija się na terenie biznesowego Mokotowa, gdzie pracownicy korporacji oraz mieszkańcy osiedli przy ul. Domaniewskiej masowo korzystają z zakupów w dni ustawowo wolne od pracy.

Kolejnym zagłębiem całodobowego handlu bezobsługowego stała się Wola, a w szczególności rejon ul. Chłodnej i ul. Kasprzaka. W nowo wybudowanych zespołach apartamentowych punkty otwarte przez siedem dni w tygodniu stanowią podstawowe źródło zaopatrzenia w świeże pieczywo, nabiał oraz dania gotowe. Z kolei na Pradze-Południe i Żoliborzu rośnie liczba placówek franczyzowych, w których w niedziele za ladą stają sami właściciele, wykorzystując legalną ścieżkę przewidzianą w przepisach krajowych. Przedstawiciele branży szacują, iż do końca roku liczba sklepów czynnych 7 dni w tygodniu w granicach Warszawy przekroczy 350 obiektów.

Państwowa Inspekcja Pracy wzmaga kontrole. Kary za nielegalną obsadę sięgają 100 tys. zł

Dynamiczny rozwój nowych form sprzedaży i próby obchodzenia zakazu budzą opór po stronie związków zawodowych oraz Państwowej Inspekcji Pracy. Okręgowy Inspektorat Pracy w Warszawie przy ul. Lindleya zapowiedział wzmożone kontrole w stołecznych sklepach osiedlowych. Inspektorzy sprawdzają przede wszystkim, czy w placówkach otwartych w niedziele faktycznie pracują wyłącznie właściciele, czy też dochodzi do ukrywanego zatrudniania pracowników etatowych pod pretekstem prac magazynowych lub wykładania towaru na półkach.

Zgodnie z art. 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele, kto wbrew zakazowi powierza wykonywanie pracy w handlu pracownikowi lub zatrudnionemu, podlega karze grzywny w wysokości od 1 000 zł do 100 000 zł. W skrajnych przypadkach uporczywego łamania przepisów inspektorzy mogą skierować sprawę do prokuratury z art. 218 Kodeksu karnego, co grozi karą ograniczenia wolności albo więzienia do lat 2. Inspektorzy z warszawskiego OIP podkreślają, iż samo zamontowanie kasy samoobsługowej nie chroni właściciela sklepu przed karą, o ile w tym samym czasie na zapleczu lub sali sprzedaży przebywa pracownik realizujący polecenia służbowe.

Związkowcy z NSZZ „Solidarność” krytykują technologiczną lukę prawną, wskazując, iż bezobsługowe sklepy tworzą nieuczciwą konkurencję dla tradycyjnych punktów handlowych. Z kolei organizacje pracodawców, w tym Polska Izba Handlu, argumentują, iż automatyzacja jest naturalną odpowiedzią rynku na braki kadrowe oraz oczekiwania konsumentów, którzy chcą decydować o czasie robienia zakupów bez narzuconych odgórnie nakazów prawnych.

Nowy kompromis handlowy. Dwie niedziele handlowe i 200 proc. pensji dla pracowników

Trwający w Sejmie spór wokół nowelizacji przepisów zmierza w stronę kompromisu rynkowego. Projekt ustawy zakłada, iż w miesiącu będą obowiązywać co najmniej 2 niedziele handlowe, przy jednoczesnym wprowadzeniu sztywnych gwarancji pracowniczych. Każda osoba pracująca w niedzielę ma otrzymać 200 proc. podstawowej stawki godzinowej oraz obowiązkowy dzień wolny od pracy w okresie 6 dni przed lub po przepracowanej niedzieli.

Dla dużych sieci handlowych posiadających swoje hipermarkety i dyskonty w warszawskich centrach handlowych, takich jak Westfield Arkadia na Żoliborzu czy Galeria Mokotów, powrót niedziel handlowych oznacza powrót do potężnych obrotów weekendowych. Szacuje się, iż przywrócenie chociażby dwóch niedziel handlowych w miesiącu podniesie roczne przychody sieci detalicznych o 8 proc., a także stworzy nowe miejsca pracy w sektorze logistyki i obsługi klienta na terenie całego województwa mazowieckiego.

Ekonomiści zwracają jednak uwagę, iż bez względu na ostateczny kształt przyjętej ustawy, nawyki konsumentów uległy trwałej zmianie. Wybuch popularności platform e-commerce, dostaw ekspresowych typu dark store działających na terenie dzielnic Ochota, Bemowo czy Ursynów, a także powszechność sklepów autonomicznych sprawiły, iż powrót do pełnego zakazu handlu w niedziele stał się fikcją. Polacy przyzwyczaili się do robienia zakupów przez 7 dni w tygodniu i rynek z powodzeniem odpowiada na tę potrzebę.

Jak sprawdzić otwarte sklepy w niedzielę i bezpiecznie korzystać z punktów autonomicznych

Zobacz zestaw praktycznych porad, które pomogą Ci gwałtownie i sprawnie zrobić zakupy w niedzielę na terenie Warszawy:

• Pobierz aplikację sieci handlowej – zarejestruj się w aplikacji mobilnej (np. Żabka, Carrefour), aby uzyskać cyfrowy kod wstępu do całodobowych sklepów autonomicznych.
• Skorzystaj z mapy punktów bezobsługowych – sprawdź w nawigacji lub aplikacji najniżej położone sklepy autonomiczne w dzielnicach Śródmieście, Wola i Mokotów.
• Pamiętaj o karcie płatniczej lub telefonie z NFC – w większości sklepów bezobsługowych nie zapłacisz gotówką, płatność realizowana jest wyłącznie zbliżeniowo lub przez aplikację.
• Sprawdź godziny otwarcia osiedlowego franczyzobiorcy – małe sklepy osiedlowe, gdzie za ladą stoi właściciel, często pracują w niedziele w skróconych godzinach (np. 10:00 – 18:00).
• Zgłoś usterkę kasy automatycznej – w przypadku problemu z naliczeniem ceny w punkcie autonomicznym skorzystaj z przycisku pomocy na ekranie kasy lub infolinii technicznej.

Źródło: forsal