To będzie felieton o radiu Diora Taraban 2. I nie tylko.
Autor: Cyberpunkowy Purysta ze Złotoryi
Aparatura badawcza: Komputer Dell Optiplex, Odtwarzacz JRiver Media Center [64-bitowe sumowanie zmiennoprzecinkowe/WASAPI Exclusive Bit-Perfect, przetwornik D/A S.M.S.L, radio Unitra Diora Taraban 2 (DMP-602).
tekst JAN SMOLARCZYK
zdjęcia Jan Smolarczyk
I: Rzeka (Monar 1994)
Materiał referencyjny: Oddział Zamknięty, Rzeka (album Terapia, 1993) → plik FLAC 16/44,1, transfer 1145 kbps
Geometria monofonicznego prądu
Współczesny rynek audio został zdominowany przez rozlane, przekombinowane systemy wielokanałowe oraz algorytmy sztucznej inteligencji, które na siłę rozbijają dawne nagrania do formatów pseudo-stereo. To marketingowe kłamstwo niszczy spójność fazową sygnału. Kiedy jednak odrzucimy ten cyfrowy szum i zmusimy procesor, by stał się sługą starej inżynierii falowej, wchodzimy w rewir czystej fizyki prądu.
Cała operacja uzdrawiania dźwięku zaczyna się w komputerze Dell Optiplex. Inżynieria programu JRiver Media Center wymaga aktywowania restrykcyjnego trybu WASAPI Bit-Perfect, omijającego niszczący jakość mikser systemu Windows. Kluczowym ruchem jest uruchomienie wewnętrznego, studyjnego miksu do formatu czystego Mono (1.0). Ta 64-bitowa matematyka zmiennoprzecinkowa całkowicie odrzuca sztuczne, cyfrowe przesunięcia fazowe nowoczesnego masteringu.
Krystalicznie czysty, geometrycznie wyprostowany i już monofoniczny sygnał opuszcza komputer i trafia do stacjonarnego przetwornika S.M.S.L. Chip zamienia cyfrowe bity na analogowy strumień o najwyższej spójności czasowej. Ten zbalansowany prąd płynie przewodem i zamiast we współczesne, plastikowe głośniki, uderza bezpośrednio w cewkę wejściową Tarabana 2 – tranzystorowego, stołowego klasyka z dzierżoniowskiej Diory.
Wciskam prostokątny, plastikowy włącznik sieciowy po lewej stronie skali. Zielone podświetlenie ożywa. Przekręcam małe pokrętło głośności. Maszyna czasu rusza.
Rezerwat: palarnia w Monarze (rok 1994)
Papierowa, lekka jak piórko celulozowa membrana głośnika Tonsil, zamontowana we wnętrzu Tarabana, reaguje na najmniejsze tąpnięcie napięcia w ułamku milisekundy. Czysta, spójna fazowo fala akustyczna bezlitośnie tnie przestrzeń pokoju i teleportuje słuchacza trzy dekady wstecz.
Siedzisz w ciasnym, surowym pokoju z odrapanym tynkiem. Jesteś głęboko w rezerwacie ludzkich dramatów – w palarni ośrodka Monar, w pierwszej połowie lat 90. Pomieszczenie tonie w gęstym, siwym dymie z tanich Popularnych i Klubowych, który gryzie w oczy i osiada na ubraniach. Jedynym meblem w tym ascetycznym wnętrzu jest radio Taraban 2. Stoi na parapecie, pośród aluminiowych popielniczek wyciętych z puszek. Z pękniętej kratki jego głośnika uderzają surowe, rockowe akordy.
Wokół parapetu gromadzą się „waleczni”. To ludzie z potężną rysą na życiorysie, którzy zjechali życiową windą na sam dół, a teraz desperacko szukają ratunku. Przyszli tu, by ostatecznie wyjść z rzeki i wysuszyć swój nędzny los na bezpiecznym brzegu.
Obok nich, oparty o futrynę drzwi, stoi Rysiek Riedel. W wyciągniętym swetrze, z kapeluszem naciągniętym na czoło, odpala kolejnego papierosa. Patrzy na walecznych wzrokiem człowieka, który doskonale zna temperaturę tego piekła, ale podświadomie wie, iż dla niego bezpieczny brzeg już nie istnieje. Zna tę rzekę na wylot.
Taraban tłucze suchym, papierowym basem solówkę Wojciecha Łuczaj-Pogorzelskiego. Wokal Jarka Wajka tnie dym z tak upiornym realizmem, jakby artysta stał fizycznie w tej monarowskiej palarni i krzyczał prosto w twarz zgromadzonych:
Rzeka, rzeka, płynie rzeka… rzeka nas zalewa!
I ta rzeka na oczach słuchacza zalewa wszystkich – i Ryśka, i walecznych na głodzie, i całe to pokolenie, które próbowało uciec przed szarością tamtych lat w iluzję. Dźwięk nie rozchodzi się bezużytecznie po bokach. Dzięki monofonicznej naturze prądu uderza heretycko centralnie, punktowo, jak bicz. Słyszysz każde szorstkie szarpnięcie struny, każdy chropowaty, rozpaczliwy rejestr w gardle wokalisty. Nie ma tu studyjnego pudru. Jest surowy, rockowy brud, odarty z jakichkolwiek złudzeń.
Anatomia zanurzenia
Utwór gwałtownie się kończy. Membrana Tarabana zamiera w ułamku milisekundy, ucięta bezlitosnym, magnetycznym hamulcem cewki. W palarni Monaru zapada cisza, a maszyna czasu brutalnie wyrzuca słuchacza z powrotem na krzesło. Dym z papierosów znika, zostaje zwykła rzeczywistość.
W tej nagłej, absolutnej porannej głuszy tła nadchodzi ostateczna, mroczna refleksja. Patrzysz na milczące radio i zadajesz sobie pytanie: „a ja? Jak głęboko sam jestem w tej rzece codziennego, pędzącego życia zanurzony?”
Gdzie jest granica naszego codziennego zanurzenia w obowiązkach, pośpiechu, rutynie i współczesnych nałogach świata? Czy brodzimy w tym wszystkim zaledwie po kostki, kontrolując każdy krok, czy woda podchodzi nam już pod kolana, a może sięga już samej szyi? I najważniejsze: czy w tym pędzie, w którym wszyscy dokądś biegniemy, mamy jeszcze realną szansę i siłę, by zatrzymać się, wyjść na stabilny, suchy brzeg i po prostu odzyskać spokój oraz kontrolę nad własnym losem, tak jak niektórym udawało się to przed nami?
Spoglądasz na Tarabana. On nie daje gotowych odpowiedzi. On tylko bezlitośnie obnaża prawdę o powtarzalności przemijania. Pokazuje, iż czas płynie nieubłaganie, a my wciąż dryfujemy w strumieniu codzienności, szukając w rzadkich momentach ciszy ratunku dla własnego życia.
Część II: Przeżyj to sam (bałtycka kolonia 1988)
Materiał referencyjny: Lombard, Przeżyj to sam (1981) → plik FLAC 16/44,1
Wyprostowana faza
Aby wejść w rewir bałtyckiej nostalgii roku 1988, laboratoryjny zestaw pozostaje bez zmian. Kluczem jest jednak bezwzględna powtarzalność rygoru: JRiver zmusza 64-bitowy kod do ortogonalizacji fazy, odrzuca skancerowany prawy kanał nowoczesnego masteringu i klonuje czystą prawdę (Kopiuj Lewy do Prawy).
Zbalansowany, monofoniczny prąd omijający cyfrowy smog Windowsa przez przetwornik S.M.S.L ponownie uderza w papierową, lekką jak piórko celulozę Tarabana 2. Zielona skala Diory rozświetla mrok, a magnetyczny hamulec cewki puszcza maszynę czasu w ruch.
Rezerwat: świetlica nad Bałtykiem (rok 1988)
Czysta, spójna fazowo fala akustyczna bezlitośnie tnie przestrzeń i teleportuje słuchacza blisko cztery dekady wstecz.
Siedzisz w surowej, dużej świetlicy ośrodka kolonijnego nad szarym Bałtykiem. W powietrzu unosi się specyficzny, instytucjonalny zapach pasty do podłóg, chloru i wilgoci przyniesionej wiatrem z wydm. Za wielkimi oknami zimny, bałtycki wiatr szarpie sosnami, a na parkiecie z gumoleum rozgrywa się tradycyjna, kolonijna dyskoteka. Jedynym źródłem muzyki jest stojący dumnie na samym środku stołówkowego stołu, pośród plastikowych kubków po kompocie, Taraban 2. Jego nienaganna obudowa dominuje nad salą, a z głośnika Diory uderzą surowe, elektroniczne akordy.
Wokół stołu, pod ścianami, stoją rzędy krzeseł. To tutaj ważą się losy pierwszych, nastoletnich emocji. Na środku sali, w mdłym świetle jarzeniówek, tańczą pary. Ty siedzisz z boku, na twardym krześle, a Twój wzrok jest przyspawany do jednej osoby na drugim końcu sali. Masz kilkanaście lat i przeżywasz paraliżujące, nagłe, pierwsze w życiu zakochanie – to, które wydaje się skazane na niespełnienie, bo turnus kończy się za dwa dni.
W tym momencie z głośnika Diory uderza wyprostowany prąd utworu Przeżyj to sam. Gdy Grzegorz Stróżniak z bezlitosną, papierową czytelnością średnich tonów wbija w przestrzeń świetlicy pierwsze słowa:
Na życie patrzysz bez emocji, na przekór czasom i ludziom wbrew…
…tekst piosenki całkowicie traci swój pierwotny, polityczny kontekst. Dla Twoich zrujnowanych nagłym uczuciem synaps te słowa stają się intymnym, brutalnym manifestem egzystencjalnym. Próbujesz wstać i spytać, ale nie możesz. Rozważasz i obliczasz. Oglądasz tę całą dyskotekową grę oczyma widza, sparaliżowany strachem i dumą, unieruchomiony na tym twardym krześle. Z głośnika płynie chropowaty, pełen męskiej determinacji i desperacji rejestr w gardle wokalisty…
Czysta prawda i brzeg ocalenia
Utwór gwałtownie się kończy. Membrana Tarabana zamiera w ułamku milisekundy, ucięta bezlitosnym, magnetycznym hamulcem cewki. W kolonijnej świetlicy zapada cisza, a maszyna czasu brutalnie wyrzuca słuchacza z powrotem na krzesło. Zapach pasty do podłóg znika, zostaje zwykła, dzisiejsza rzeczywistość.
W tej nagłej, absolutnej porannej głuszy tła nadchodzi ostateczna, głęboka i przejmująca refleksja. Patrzysz na milczące radio i zamiast lęku czy niepokoju, czujesz potężną, ciepłą falę wzruszenia. Zadajesz sobie jedno, najważniejsze pytanie: czym ja sobie zasłużyłem na taką miłość?
Odrywasz wzrok od zielonej skali Tarabana i z głębokim rozrzewnieniem oraz czułością spoglądasz w stronę kuchni. Tam, pośród porannych zapachów, krząta się Ona – Twoja kolonijna miłość z 1988 roku. Ta sama dziewczyna z drugiego końca tamtego stołówkowego stołu. Czas minął, świat na zewnątrz pędzi w pętli marazmu, ale ona wciąż tu jest – piękna dokładnie tak samo, jak w ten czas, gdy siedziałeś sparaliżowany przy tamtym głośniku Diory.
Część III: Wśród nocnej ciszy (Huta Stali)
Materiał referencyjny: Tradycyjna kolęda – Wśród nocnej ciszy → plik FLAC 16/44,1
Punkt ostatecznego zwrotu
Kiedy zamykamy tryptyk Szalupy Purysty, algorytmy wielokanałowe ostatecznie kapitulują przed surowym prawem fizyki. Środowisko laboratoryjne Della i przetwornika S.M.S.L po raz trzeci wymusza tryb Mono 1.0 przez WASAPI Bit-Perfect.
Prąd kolędy, geometrycznie wyprostowany na poziomie cyfrowego kodu, opuszcza tor i uderza w jedno serce, jedną cewkę i jeden papierowy stożek głośnika. Tradycyjna, surowa struktura dźwięku zostaje uwolniona od cyfrowego lukru. Trzeci, najcięższy teleport prądu rusza.
Rezerwat: hala warsztatowa Huty (godzina 18:00)
Papierowa celulozowa membrana głośnika reaguje na najmniejsze tąpnięcie napięcia. Czysta fala akustyczna tnie przestrzeń i teleportuje słuchacza w samo serce lodowatej zimy pod koniec lat 80.
Siedzisz w ogromnej, lodowatej hali warsztatowej huty stali. Na zewnątrz panuje siarczysty mróz, a w środku potęguje go surowy, metaliczny chłód wielkich konstrukcji. To przymusowa zmiana popołudniowa w samą Wigilię Bożego Narodzenia. Jesteś po symbolicznym, łamiącym serce dzieleniu się opłatkiem z kolegami ze zmiany – ludźmi w ciężkich drelichach, których twarze noszą ślady fabrycznego trudu. Jedynym źródłem ciepła w tym surowym świecie jest stojący dumnie na stalowej szafce pracowniczej Taraban 2. Z jego czystej, papierowej membrany płynie prąd kolędy.
W tym momencie surowe, monofoniczne brzmienie organów wyciska z oczu łzy, a serce ściska potężny ból. Twoja żona i dzieci siedzą teraz sami w domu, przy pustym nakryciu, czekając na Twój powrót, podczas gdy Ty stoisz pośród huku maszyn i syku pary. Z niecierpliwością, licząc każdą minutę, czekasz na upragniony koniec zmiany.
Godzina 22:00. Doczekałeś się. Wychodzisz w pośpiechu przez zakładową bramę. Na ciemnej, zamarzniętej wartowni, w mdłym świetle żarówki, inny Taraban 2 znowu cicho nadaje tę samą melodię. Wracasz do domu nocnym, przemarzniętym autobusem, patrząc w okna, za którymi powoli gasną wigilijne światła.
Czysta prawda i brzeg ocalenia
Docierasz na miejsce. Przed drzwiami własnego mieszkania, trzęsącymi się z zimna dłońmi, cicho szukasz klucza w kieszeni drelichu. Naciskasz klamkę – drzwi są otwarte. Wchodzisz do środka, zdejmujesz ciężkie buty i patrzysz przed siebie.
Tam, w ciepłym blasku choinkowych światełek, przy nienaruszonym, białym stole siedzi cała Twoja rodzina. Nie zjedli bez Ciebie. Czekali na Twój powrót z wesołymi, pełnymi miłości twarzami. A na komodzie, dumnie i spokojnie, stoi Twój własny Taraban 2 – ten sam wierny świadek robotniczego trudu i domowego ocalenia – i z idealną, życiową spójnością fazową cicho gra w pokoju:
Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi…
Jeteś w domu. ‖ JS
»«
▓ O autorze (wg autora)
Jan Smolarczyk – 43-letni samotnik ideowy, autor wystaw i multikolekcjoner rzeczy nieoczywistych. Od 15 lat funkcjonuje poza systemem telefonowej smyczy; abstynent w ketozie.
W swojej publicystyce i codziennym warsztacie bezwzględnie odrzuca współczesną pogoń za algorytmicznym ideałem na rzecz surowego, autentycznego obrazu i pierwotnego odczucia. Wierzy, iż prawdziwy charakter sztuki rodzi się na styku ograniczeń sprzętowych i świadomego konceptu.
Na co dzień rolnik, mieszkaniec Dolnego Śląska i współtwórca manufaktury → ZŁOTE GRZĄDKI. ●
