Bohaterki wystawy czasowej w Muzeum Etnograficznym w Krakowie (oddział Dom Esterki) tworzące w technice batiku były Podgórzankami. Mieszkały m.in. na ulicy Salinarnej (obecna ul. Lwowska). Były to 3 siostry – Maria Elżbieta (ur. 1896), Zofia Bronisława (1900) i Józefa Helena (1902), ta ostatnia to główna, tytułowa bohaterka wystawy „Batikara. Fantastyczna Józefa Kogut”.
Pierwszy kontakt z batikiem starszych z sióstr – Marii i Zofii miał miejsce za sprawą prowadzącego eksperymentalną pracownię batiku w Warsztatach Krakowskich profesora Antoniego Buszka, jeszcze w 1913 r. czyli w czasie, gdy Kraków i Podgórze jeszcze nie były połączone. 1913 r. to sam początek funkcjonowania Warsztatów, o których pozytywnie wspominała siostrom Kogutównom koleżanka, kilimiarka Aniela Szwabówna. To koleżeńskie „polecenie” oraz wizyta profesora w Podgórzu zachęciły starsze siostry do zaangażowania w pracowni (co do młodszej-Józefy nie ma pewności, źródła są sprzeczne). Twórcze działania co najmniej dwóch Kogutówień z Podgórza w pracowni batiku na ul. Smoleńsk przerywa wybuch I wojny światowej. Na szczęście, profesor Buszek zjawia się w mieszkaniu na Salinarnej ponownie w 1919 r. i namawia Marię i Zofię do powrotu do pracowni – Maria odmawia ale do warsztatów oddelegowane zostają Zofia i Józefa.
W dużym skrócie – Józefa Kogut uczy się techniki batiku i tworzy zarówno na tkaninie jak i na drewnie. Efekt jest taki, iż na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa w Paryżu w 1925 roku zdobywa (wraz z siostrą Zofią) medal i Grand Prix. Aby upamiętnić ten sukces zeszły rok, 2025 ogłoszony została rokiem „Józefy Kogut”. Niestety niedługo po tym sukcesie Warsztaty przestają istnieć (1926 r.)
Rozwińmy na ile się da wątek podgórski w tej historii – Józefa Kogut urodziła się 7 marca 1902 w Podgórzu. Według danych metrykalnych z podgórskiej parafii, ojcem Józefy był Sebastian Kogut, a matką Maria z domu Wójtowicz (urodzona prawdopodobnie 6.09.1857 r. – o czym z kolei dowiadujemy się z nagrobka). Z tych samych źródeł wynika, iż Sebastian i Maria Kogutowie mieli jeszcze 2 starszych dzieci – Józefa i Annę, którzy w parafii podgórskiej nie byli ochrzczeni, ale wzięli tam ślub (w 1910 i 1909 r.). Wygląda też na to, iż Sebastian zmarł w 1910 r. w Podgórzu. interesujące jest to, iż w Wielkiej Księdze Adresowej dla Krakowa i Podgórza z 1913 r. Sebastian Kogut pojawia się jako gazownik zamieszkały przy ul. Dąbrowskiego 8 – czy to po prostu brak aktualizacji wcześniejszych danych, mimo zgonu tej osoby, czy może jednak inna osoba? Możliwe, iż po śmierci ojca 3 młodsze siostry i matka zamieszkały z Józefem i jego rodziną pod adresem ul. Salinarna 1, wspomnianym wyżej przy okazji wizyty profesora Buszka. W Podgórzu Kogutówny mieszkają do czasów II wojny światowej, a potem przeprowadzają się na ul. Krowoderską.
Z tamtej lokalizacji Józefa jednak wraca do Podgórza – jest bowiem pochowana na Cmentarzu podgórskim (Kwatera: XV, Rząd: 2, Miejsce: 15). Zmarła 11 stycznia 1979 r. – na szczęście część jej spuścizny w 1980 r. trafia do Muzeum Etnograficznego w Krakowie, dzięki czemu teraz w 2026 r. możemy oglądać wystawę jej poświęconą w oddziale tego Muzeum, w domu Esterki przy ul. Krakowskiej. Warto odwiedzić tę wystawę czasową (trwa do końca sierpnia 202 6) – wspaniała aranżacja i ciepłe kolory batików urozmaicą ten szarawy zimowy czas.
Zachęcamy także do zapoznania się ze szczegółową artystyczną biografią batikary z Podgórza przygotowaną w związku z wystawą i obchodami Roku Józefy Kogut pod hasłem „Wyobraźnia znaczy wolność”.
