Siostrzana rywalizacja, pragnienie miłości i ambicja prowadząca do zbrodni. „Balladyna” w choreografii i reżyserii Moniki Myśliwiec przekłada dramat Juliusza Słowackiego na język tańca, a muzyka Fryderyka Chopina wykonywana na żywo przez Yehudę Prokopowicza nadaje tej historii szczególną intensywność. Opera Krakowska zaproponowała spotkanie dwóch romantycznych światów, którego siłą są wyraziste postacie i odwaga artystycznej koncepcji.
Pięcioaktowy dramat został przez dramaturga Jakuba Roszkowskiego skondensowany do dwóch aktów baletu. To zadanie wymagające znacznie więcej niż skrócenia fabuły. Słowacki buduje napięcie słowem, ironią i zderzeniem różnych tonacji. W spektaklu Myśliwiec ciężar opowiadania przejmują ciała wykonawców, ich wzajemne relacje oraz muzyka. Zazdrość, fascynacja i strach muszą stać się widoczne w ruchu.
Najciekawsza w tej koncepcji jest możliwość ponownego przyjrzenia się bohaterce. Balladyna pozostaje sprawczynią zbrodni, ale jej historia zaczyna się od pragnień bliskich wielu ludziom. Chce być kochana, wyrwać się ze swojego położenia, zyskać znaczenie. Tragedia rodzi się w chwili, gdy uznaje, iż spełnienie tych pragnień usprawiedliwia każdą cenę.
Fortepian prowadzi dramat
Pomysł baletowej inscenizacji przyniosła Monika Myśliwiec, natomiast prof. Piotr Sułkowski zaproponował oparcie warstwy muzycznej na fortepianie solo. To decyzja, która określa charakter przedstawienia. Jeden instrument skupia uwagę na niuansach, pozwala wyraźniej odczuć napięcie pomiędzy muzyczną frazą a ruchem.
Yehuda Prokopowicz, półfinalista XIX Konkursu Chopinowskiego, odpowiada za kierownictwo muzyczne i wykonanie partii fortepianowych. Jego udział wymaga połączenia swobody interpretacyjnej pianisty z dyscypliną niezbędną tancerzom.
W takim ujęciu fortepian staje się uczestnikiem dramatu. Pozwala wybrzmieć delikatności, ale ma również siłę potrzebną opowieści o przemocy. Chopinowska wrażliwość spotyka się z okrucieństwem fabuły Słowackiego, nadając jej dodatkowe napięcie.
Akt pierwszy. Dwie siostry, maliny i milczący świadek
Do chaty Wdowy przybywa Kirkor. Dla matki, którą tańczy Agnieszka Chlebowska, jego wizyta oznacza, iż przynajmniej jedna z córek może uniknąć jej losu. Na razie jednak są dwie siostry, jeden rycerz i muzyka Chopina. Kirkor, w tej partii Filippo Penco, tańczy z obiema. Alina Iyo Hataishi wnosi w tę scenę swobodę dziewczyny, która dopiero odkrywa własny urok. W Balladynie Mizuki Kurosawy budzi się pragnienie, by to właśnie ją wybrał. Przez chwilę oba marzenia mieszczą się w jednym tańcu.
O wyborze mają rozstrzygnąć maliny. Siostry ruszają do lasu, gdzie po raz ostatni zostają ze sobą same. To zaufanie Aliny czyni tę scenę tak bolesną. Dziewczyna może obawiać się przegranej, ale przy własnej siostrze czuje się bezpieczna. Balladyna sięga po nóż. Jeden cios i z dwóch dziewcząt, które tańczyły z Kirkorem, do matki wróci już tylko jedna.
Las u Słowackiego umie dochować tajemnicy tylko do czasu. Zbrodnię widział Grabiec, którego zazdrosna Goplana zaklęła w wierzbę. Póki tkwi w pniu, może jedynie patrzeć. Kiedy czar ustąpi, stanie przed Balladyną z jej własnym nożem. W tej chwili baśniowy kaprys pani Gopła nabiera grozy. Z całego lasu właśnie to jedno drzewo mogło rozpoznać zabójczynię.
Akt drugi. Sąd, taniec umarłych i ogień z fortepianu
Na zamku u boku Balladyny pojawia się Kostryn. Łączy ich pożądanie, potem wspólna zbrodnia. Kiedy Kostryn czuwa przy marach Kirkora, w geście żałoby kryje się okrucieństwo. To przecież on zabił rycerza. Yauheni Raukuts pozwala tej scenie wybrzmieć. Widz ma dość czasu, by przyjrzeć się zabójcy, który oddaje ostatnią posługę swojej ofierze.
Potem przychodzi kolej na Balladynę. Mizuki Kurosawa staje przed trybunałem w koronie. Jako królowa ma osądzić czyny, których sama się dopuściła. Wydaje wyrok śmierci. Dopiero teraz na scenę wracają ci, których pozbawiła życia.
Fortepian, przy którym gra Yehuda Prokopowicz, unosi się i wysuwa tak blisko widowni, iż pianista zdaje się już niemal pośród publiczności. Cała akcja skupia się na pierwszym planie. Zamordowani tańczą tuż przy krawędzi sceny. Jeszcze krok, jeszcze jeden obrót i ich taniec sięgnie pierwszego rzędu.
W snopie punktowego światła widać Kurosawę w objęciach jej ofiar. Unoszą ją wysoko nad sobą. Przez chwilę cała jej sylwetka odcina się od ciemności. Potem Balladyna opada i znika za ciałami umarłych. Ich ramiona znów wynoszą ją ku światłu i znów pochłania ją tłum. W tym powracającym ruchu jest coś boleśnie czułego. Ostatni uścisk, jakiego zaznaje Balladyna, należy do tych, których zabiła.
Z tak bliska widać palce Prokopowicza pędzące po klawiszach. Słychać każdą nutę Chopina, a tuż obok, niemal na wyciągnięcie ręki, trwa gorączkowy taniec umarłych. I wtedy z wnętrza fortepianu wybucha ogień. Przez cały wieczór ten instrument towarzyszył Balladynie, od pierwszego tańca z Kirkorem po sąd nad samą sobą. Teraz z jego wnętrza przychodzi odpowiedź na wyrok królowej. Ostatnie słowo w dramacie Słowackiego ma muzyka Chopina. A jej ostatnim gestem jest ogień.
Baśń, która potrafi niepokoić
Chopin wyznacza krok, nad Gopłem pada deszcz
Yehuda Prokopowicz, półfinalista XIX Konkursu Chopinowskiego, dobrał utwory, objął kierownictwo muzyczne i sam wykonuje partie fortepianowe. Grając Chopina, pianista może zatrzymać się przy jednej nucie odrobinę dłużej, a potem przyspieszyć bieg frazy. Tancerz musi wiedzieć, kiedy przypadnie następny krok. Przyjemność słuchania Prokopowicza bierze się również z wyczuwalnego porozumienia z zespołem. Fortepian zachowuje swobodę, a troje artystów w scenie zalotów Kirkora ma wspólny puls.
Scenografia Mirka Kaczmarka, kostiumy Joanny Jaśko-Sroki, światło Katarzyny Łuszczyk i projekcje Natana Berkowicza dają tej historii przestrzeń. W oszczędności scenicznego obrazu można dostrzec pokrewieństwo z japońską estetyką. Puste miejsce wokół sióstr pozwala skupić wzrok na odległości między nimi. Tym silniej działa później zmiana skali, kiedy nad Gopłem pada deszcz, na scenie pojawia się prawdziwy ogień, a ciemność przecina błysk.
Koniec. Cisza. Emocje. Entuzjazm. Owacją na stojąco. Ekstaza. Takie rzeczy tylko w Operze Krakowskiej.
Opera zapowiedziała kolejne przedstawienia na 29 i 30 kwietnia 2027 roku. Warto wrócić do tej „Balladyny” bo olśniewa wykonaniem.
„Balladyna” daje mocny powód, by odwiedzić Operę Krakowską również tym widzom, którzy z baletem spotykają się rzadko.
Kto zatańczył w premierowej „Balladynie”?
- Mizuki Kurosawa – Balladyna. Solistka Opery Krakowskiej. Tańczyła Helenę w „Śnie nocy letniej”, prowadzi również warsztaty tańca klasycznego. W roli Balladyny przechodzi od lirycznej sceny zalotów po dramatyczny finał przed trybunałem.
- Iyo Hataishi – Alina. Koryfejka krakowskiego baletu, występowała m.in. w „Requiem”. Jako Alina jest partnerką Kurosawy w najważniejszych scenach pierwszego aktu.
- Agnieszka Chlebowska – Matka. Solistka Opery Krakowskiej. Jej rola spina oba akty. Najpierw przyjmuje Kirkora w swoim domu, później sama doświadcza odrzucenia przez córkę.
- Filippo Penco – Kirkor. Tancerz krakowskiej sceny, znany również z „Gershwin in Blue” i „Requiem”. Jego partię wyróżnia taniec z obiema kandydatkami na żonę.
- Yauheni Raukuts – Kostryn. Solista baletu, występujący także w „Requiem”. W partii kochanka i wspólnika Balladyny szczególne znaczenie nadaje scenie czuwania przy zabitym Kirkorze.
- Flavio Valentino – Grabiec. W repertuarze krakowskiego tancerza są również spektakle „Gershwin in Blue” i „Możdżer… in Blue”. W „Balladynie” przypada mu niezwykłe zadanie aktorskie – jako człowiek zamieniony w drzewo pozostaje niemym świadkiem zbrodni.
- Alyssa Casey – Goplana. Artystka zespołu Opery Krakowskiej, uczestnicząca również w „Spotkaniach z baletem”. Podczas premiery zatańczyła panią Gopła, której uczucie do Grabca uruchamia baśniową intrygę.
- Yauheni Yatskevich – Gralon. Solista Opery Krakowskiej i gościnny pedagog jej Studia Baletowego. W roli sługi Kirkora towarzyszy rycerzowi od wizyty w domu Matki.
- Teresa Żurowska – Skierka. Tancerka zespołu, wcześniej występowała m.in. w „Panu Twardowskim”. W „Balladynie” jako jeden z duchów na służbie Goplany pośredniczy między panią jeziora a światem ludzi.
- Matheus Tertuliano – Chochlik. Tancerz Opery Krakowskiej, który wykonywał także partię solową w „Requiem”. W premierowej obsadzie partneruje Teresie Żurowskiej jako drugi z pomocników Goplany.















